Kỳ 2 : Những "mối tình" có một không hai trong nghệ thuật-Trịnh Công Sơn - Khánh Ly nói về nhau như thế nào?

 

                              


        Ca sĩ Khánh Ly & Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (tại Quán Văn- sài Gòn)

*HOÀNG HỮU QUYẾT


Chắc không ai phủ nhận rằng trong suốt chặng đường dài của nền tân nhạc Việt Nam không có mối tình trong âm nhạc nào có sức ám ảnh lan tỏa và nhiều giai thoại như mối tình Trịnh Công Sơn - Khánh Ly. Một người đã từ bỏ kiếp trọ trần gian để trở về với cát bụi và làm kẻ du ca muôn đời cùng Nhật Nguyệt. Một người bước sang nửa bên kia của "một cõi đi về". Nhưng "Dấu chân địa đàng" của họ vẫn đang dạo bước đâu đây giữa những yêu thương tuyệt cùng như thuở ban đầu của công chúng yêu nhạc. Hãy nghe lại những lời họ nói về nhau. Để hiểu thêm một phần bí ẩn của "mối tình âm nhạc" tuyệt vời này.


 

TÁC GIẢ VÀ NHẠC SĨ TRỊNH CÔNG SƠN TRÒ CHUYỆN

Trịnh Công Sơn:

Một thứ tình yêu không giống những tình yêu khác


Trong lòng Khánh Ly ngày trước có nhiều điều chưa nói được. Không nói được thì đành thôi vậy. Đời sống không đơn giản. Nếu cần một phút nói rất thật thì tôi nói rằng: Khánh Ly và tôi là hai người bạn lãng đãng trong cuộc đời mà rất thương yêu nhau.

Trong nước chưa có ca sĩ hát hay nhất nhạc của tôi

*Theo nhạc sĩ ca sĩ nào thể hiện thành công nhất tác phẩm của mình? Nhạc sĩ có thể cho một nhận định thật công bằng giữa Khánh Ly và cô Bống trong mối quan hệ với nhạc sĩ về nghệ thuật không?

-Trịnh Công Sơn: Cách diễn đạt của Khánh Ly và Hồng Nhung hoàn toàn khác nhau. Mỗi người đều có thính giả riêng của mình. Tuy nhiên cái giới nghe và thích Khánh Ly vẫn đông đảo hơn nhiều. Trong nghệ thuật Khánh Ly là người làm việc rất nghiêm túc và luôn giữ mối quan hệ mật thiết với tác giả để tìm hiểu cặn kẽ những điều mà tác giả muốn nói trong tác phẩm.

*Khi nhắc đến nhạc Trịnh Công Sơn người ta đều nghĩ đến ca sĩ Khánh Ly và ngược lại. Theo nhạc sĩ hiện nay ca sĩ nào trong nước có thể diễn đạt hay nhất những ca khúc của nhạc sĩ ?

-Trịnh Công Sơn: Có một thời Khánh Ly cùng tôi đi hát với nhau ở các trường đại học thuộc các đô thị miền Nam. Ngoài ra còn hát ở sân khấu trình diễn và phòng trà. Có thể nói dạo ấy tôi chỉ viết cho Khánh Ly hát. Có một vài ca sĩ hát những ca khúc của tôi hiện nay nhưng hay nhất thì chưa có


Gặp Khánh Ly là một may mắn tình cờ

*Âm nhạc của anh nếu tách từng trường đoạn thì rất giản dị giống với những khúc dân ca nhưng nếu xâu chuỗi lại thì nó mang âm hưởng của những bản Thiền ca. Để có không khí thiền ca đó phải chăng là do Huế và Khánh Ly làm nên?

- Trịnh Công Sơn: Có thể là đúng ở chỗ địa lý theo tôi rất quan trọng. Tâm hồn của mình ít nhiều nhờ một vùng đất đặc biệt nào đó nuôi dưỡng nó phả vào tâm hồn một điều rất lạ và độc đáo. Ấy nên có những giọng nói khác nhau ở mỗi vùng thực sự trong âm nhạc và nghệ thuật cũng vậy.

* Có nhiều người yêu nhạc Trịnh cho rằng nhạc sĩ ở Huế mà không viết bài nào về Huế cả? Anh nghĩ sao?

 - Trịnh Công Sơn: Tôi ở Huế mà không viết gì về Huế cả. Tôi nói tất cả các bài hát của tôi đều viết về Huế. Thường như bài hát Nhớ mùa thu Hà Nội mình không phải là người Hà Nội nên phải dùng từ "Hà Nội" để người ta biết mình viết về vùng đất đó như những người không phải là đứa con của Huế thì hay dùng từ "Huế" rất nhiều trong ca khúc của họ. Tôi không nói "Huế" nhưng tất cả các bài hát của mình đều là "Huế" cả...

Còn gặp ca sĩ Khánh Ly là một may mắn tình cờ không phải riêng cho tôi mà còn cho cả Khánh Ly. Lúc gặp Khánh Ly đang hát ở Đà Lạt lúc đó Khánh Ly chưa nổi tiếng nhưng tôi nghe qua giọng hát thấy phù hợp với những bài hát mình đang viết và lúc đó tôi chưa tìm ra ca sĩ nào ngoài Khánh Ly. Tôi đã mời Khánh Ly hát và rõ ràng giọng hát của Khánh Ly rất hợp với những bài hát của mình. Lúc đó Khánh Ly chỉ hát nhạc của tôi mà không hát nhạc người khác nữa. Đó cũng là lý do cho phép mình tập trung viết cho giọng hát đó và từ đó Khánh Ly không thể tách rời những bài hát của tôi cũng như những bài hát của tôi không thể thiếu Khánh Ly.

Đó là một thứ tình bạn đặc biệt...

*Đến nay có lẽ chưa có ca sĩ nào hát nhạc Trịnh Công Sơn giàu sức mạnh truyền thông như Khánh Ly. Có phải đó là tình yêu?

-Trịnh Công Sơn: Không hề có chuyện tình yêu ở đây. Đó là một thứ tình bạn đặc biệt kết tụ lại những đam mê chung về cuộc sống tính lãng mạn sự hồn nhiên. Trong cuộc hạnh ngộ này người sáng tác và người hát làm thành một thể thống nhất bất khả phân ly. Từ đó sự hát và ký hiệu trên trang giấy mất đi nhường chỗ cho một lời tâm sự về đời về người tưởng như của hai người nhưng thật ra chỉ là một mà thôi.

*Cho dù sau này nhiều ca sĩ đã cố gắng thể hiện khá tốt những phong cách khác nhau về các nhạc phẩm của anh nhưng người nghe đều có chung một nhận xét Khánh Ly mới đúng là một cặp "đối ngẫu" lý tưởng với âm điệu của anh. Là tác giả anh nghĩ sao?

-Trịnh Công Sơn: Đúng là chỉ có Khánh Ly mới thể hiện đúng tâm trạng bài hát của tôi nhất nhưng không phải tất cả bài nào của tôi Khánh Ly cũng đều hát hay nhất. Tôi muốn nhắc đến Lệ Thu người hát hay nhất Hạ trắng và Xin mặt trời ngủ yên Bạch Yến thì hát hay hơn hẳn Khánh Ly bài Lời buồn Thánh.

Có một nghịch lý tôi muốn đưa ra đây để thấy sự cảm nhận rất vô chừng ở mỗi người. Chẳng hạn có một cô sinh viên Hà Nội cho biết cô chỉ thích nghe nhạc tôi do Khánh Ly hát nhưng cũng có một phụ nữ lớn tuổi hiện sống ở nước ngoài từng mê Khánh Ly hát nhạc tôi khi có dịp về nước và nghe các ca sĩ sau này hát nhạc tôi thì tỏ ra rất thích thú và cho rằng họ có một cách hát nhạc Trịnh Công Sơn mới hiện đại và rất hay.

Khánh Ly đã thức trọn đêm vật lộn với "Một cõi đi về"

* Hiện tại anh nghĩ gì trước hiện tượng có khá nhiều ca sĩ đến tập bài mới ngay tại phòng thu rồi một hai tiếng sau... ghi âm luôn mà không quan tâm tới việc "nhập" và hiểu tình cảm nội dung của bài hát.

- Trịnh Công Sơn: Tôi đưa ra đây một tấm gương lao động nghệ thuật của Khánh Ly để thấy rằng trước khi muốn hát một bài thành công thì người ca sĩ phải trải qua một quá trình hóa thân vào tác phẩm đó như thế nào.

Nhớ dạo tôi mới viết bài Một cõi đi về mấy tháng trước khi giải phóng miền Nam (30-4-1975). Sau này có dịp đi Mỹ tôi gặp Khánh Ly và đưa cho cô bài hát này. Tôi nhớ Khánh Ly cầm và lẩm nhẩm bài hát này từ 7 giờ tối hôm trước đến... 7 giờ sáng hôm sau. Cô đã thức trọn đêm "vật lộn" với bài hát nhờ sự giúp sức của thuốc lá cà-phê đen. Vậy mà cô vẫn cho rằng vẫn chưa "thấm" bài mấy. Người ca sĩ phải làm việc nghiêm túc và có trách nhiệm như vậy mới tạo ra những nét sáng tạo riêng trong từng bài hát đồng thời thể hiện chính xác tâm trạng bài hát của nhạc sĩ.
*Vì sao Ca sĩ Khánh Ly được mệnh danh là " Nữ Hoàng chân đất" ?

-Trịnh Công Sơn: Lúc đó hát tại Quán Văn hát hai bài đầu tôi thấy Khánh Ly mất bình tỉnh đến bài thứ ba tôi nghiêm mặt nói : Em hát phải nghiêm túc hơn Khánh Ly nghe vậy bỏ luôn đôi giầy cao gót đang mang và đi chân đất. Kể từ bài thứ ba trở đi Khánh Ly hát rất hay với chất giọng rất truyền cảm tôi nghe mà thấy nổi tóc gáy. Với những Ca khúc da vàng Tình ca người mất trí.... Và hát luôn cả mấy chục bài một lúc mà không biết mệt

Trong lòng Khánh Ly ngày trước có nhiều điều chưa nói được...

*Sống ở đời lúc nào cũng cần có một tấm lòng" bài viết của Khánh Ly trong Tuần tin Thanh niên và được báo Tiền phong in lại vào số Tết 1989 đã gây ngạc nhiên và xúc động nhiều đối với bạn đọc. Riêng anh đối tượng mà Khánh Ly nhắc đến trong bài viết anh nghĩ như thế nào khi đọc bài đó?

-Trịnh Công Sơn: Trước tiên đó là một bài hát hay Những câu nói âu yếm trong bài là dành cho một người khác đã chết rồi. Tôi và Khánh Ly chỉ là hai người bạn. Thương nhau vô cùng trên tình bạn. Những gì tôi đã làm được cho Khành Ly thì cũng là phù phiếm thôi. Trong lòng Khánh Ly ngày trước có nhiều điều chưa nói được. Không nói được thì đành thôi vậy. Đời sống không đơn giản. Nếu cần một phút nói rất thật thì tôi nói rằng: Khánh Ly và tôi là hai người bạn lãng đãng trong cuộc đời mà rất thương yêu nhau.

Tôi có những người em gái cũng vậy. Yêu thương tôi hơn yêu chồng. Bởi lẽ tôi đã cố gắng mang đến trong cuộc sống ngắn ngủi của mình một tình cảm chân thật và nhân hậu. Mỗi người có đời sống riêng. Khánh Ly cũng vậy. Nhưng nhớ thương nhau vì sự đùm bọc lẫn nhau nâng nhau lên với một tình cảm phúc hậu mà không mưu toan thì hiếm. Chúng tôi đã có nột thời chia sẻ cho nhau từng miếng ăn thức uống. Từ đó nảy sinh một thứ tình yêu không giống những tình yêu khác. Chúng tôi như hai đứa bạn trai. Nếu có điều gì chưa nói hết thì điều đó thuộc đời riêng của Khánh Ly. Có ai đủ can đảm phủ nhận một thời hạnh phúc mà trong đó Khánh Ly và tôi đã tận hưởng từ những tình cảm nhân loại nhất của mọi người.

*Với người yêu nhạc Trịnh Khánh Ly là giọng ca khó thay thế.Hơn 20 năm qua có lúc nào anh đi tìm người thay thế Khánh Ly?

-Trịnh Công Sơn: Ai cũng thừa nhận Khánh Ly là giọng ca khó lặp lại trong đời. Mình biết khó có thể tìm được một giọng ca khác như cô. Mình cũng cố đi tìm một người hát nhạc mình. Rất nhiều ca sĩ hát nhạc mình hay như Lan Ngọc Cẩm Vân Hồng Hạnh Thu Hà. Trong số đó mình tìm ra Hồng Nhung. Với tác phẩm của mình Hồng Nhung có sự đồng cảm.

 * Còn tiếp kỳ 3 : Khánh Ly đã viết  gì về Trịnh Công Sơn?
  "  Chỉ một lần nhưng xin đủ cho một đời...."

 

luuminhphuong

Tôi đọc bài này với một say mê. Cám ơn tác giả rất nhiều.
Tôi nghĩ có lẽ dấu chấm hỏi sau câu này thì đúng hơn:
"Trịnh Công Sơn: Tôi ở Huế mà không viết gì về Huế cả".

hoanghuuquyet

Gửim PDT

19.PDT
09/22 2009 | 17:35
Đã đọc nhà báo Hoàng Hữu Quyết khá nhiều trên vnweblogs nhưng hôm nay PDT mới lên tiếng. Lý do vì ngưỡng mộ nhà báo qua một loạt bài viết mình yêu thích nên... không biết nói gì viết gì. Thôi thì "kính nhi viễn chi" vậy. Định chờ xong loạt bài viết về hai người mình vô cùng yêu quý- TCS và KL (Kỳ 3) rồi phone cho anh nhưng chợt thấy số điện thoại của anh trên blog đã gỡ xuống. Thôi thì viết vội vài dòng cho anh vậy.
Rất mê hoa lan ở nhà anh còn các entry của anh thì... tuyệt! Cám ơn anh đã cho bạn bè trong cộng đồng vnblogs thưởng thức trong đó có người thường xuyên đến thăm nhưng "kín tiếng" là PDT này!
Chúc anh khỏe và luôn vui nhé!
Quý mến..

Rất chân thành cảm ơn lời khen của chị với tác giả. Đã chính thức post bài kỳ 3 rồi đó. Mong chị đón xem và cho ý kiến.
Chúc chị có những sáng tác mới.

PDT

Đã đọc nhà báo Hoàng Hữu Quyết khá nhiều trên vnweblogs nhưng hôm nay PDT mới lên tiếng. Lý do vì ngưỡng mộ nhà báo qua một loạt bài viết mình yêu thích nên... không biết nói gì viết gì. Thôi thì "kính nhi viễn chi" vậy. Định chờ xong loạt bài viết về hai người mình vô cùng yêu quý- TCS và KL (Kỳ 3) rồi phone cho anh nhưng chợt thấy số điện thoại của anh trên blog đã gỡ xuống. Thôi thì viết vội vài dòng cho anh vậy.
Rất mê hoa lan ở nhà anh còn các entry của anh thì... tuyệt! Cám ơn anh đã cho bạn bè trong cộng đồng vnblogs thưởng thức trong đó có người thường xuyên đến thăm nhưng "kín tiếng" là PDT này!
Chúc anh khỏe và luôn vui nhé!
Quý mến..

hoanghuuquyet

Gửi nhà văn - nhà thơ Nguyệt Thu

17. Nguyệt Thu
09/22 2009 | 13:44

NT cảm nhận và chiêm ngưỡng mối tình " như một đôi bạn trai" như anh TCS nói từ lâu. có lẽ trong lịch sử những đôi tri âm chưa có ai tài hoa như Trịnh Công Sơn và Khánh Ly. Khi chị Khánh Ly nói" tôi muốn đi theo anh ấy càng sớm càng tốt" thì chúng ta nên hiểu rằng thật sự tâm hồn chị đã quặn thắt như thế nào.

Bài phỏng vấn nầy của anh HHQ chẳng những là một tư liệu quý giá mà còn rất hay vì đã nhờ đó chúnh ta có cơ hội nhìn sâu vào tâm hồn và nhất là cái đẹp của ngôn ngữ tình yêu đích thực.Nó không có sự chia lìa và không có cả sự chiếm hữu.
NT

Nguyệt Thu quý mến!
Một commenst rất hay và sắc bén về cách nhìn nhận vấn đề của hai Người tài hoa này.
Đọc commenst của em anh rất thích. ĐỌC COMMENST CŨNG LÀ MỘT CÁI THÚ VỊ NHƯ ĐỌC MỘT BÀI VIẾT VẬY. VỀ NHẬN ĐỊNH ĐỒNG CẢM PHẢN KHÁNG CHIA SẺ....
Chúc em khoẻ và trẻ trung luôn luôn có những tác phẩm mới.

Nguyệt Thu

NT cảm nhận và chiêm ngưỡng mối tình " như một đôi bạn trai" như anh TCS nói từ lâu. có lẽ trong lịch sử những đôi tri âm chưa có ai tài hoa như Trịnh Công Sơn và Khánh Ly. Khi chị Khánh Ly nói" tôi muốn đi theo anh ấy càng sớm càng tốt" thì chúng ta nên hiểu rằng thật sự tâm hồn chị đã quặn thắt như thế nào.

Bài phỏng vấn nầy của anh HHQ chẳng những là một tư liệu quý giá mà còn rất hay vì đãnhờ dđó chúnh ta có cơ hội nhìn sâu vào tâm hồn và nhất là cái đẹp của ngôn ngữ tình yêu đích thực.Nó không có sự chia lìa và không có cả sự chiếm hữu.
NT

hoanghuuquyet

14. phieuvan08
09/22 2009 | 11:17

... Với mình làm báo nên gặp nhiều chuyện còn ghê gớm hơn nhiều. Bạn hình như ở Quy Nhơn phải không?
Chúc bạn ngày đầu tuần làm việc hiệu quả.
Chào thân ái!
= = = =

Mến chào anh Hoàng Hữu Quyết!

Cám ơn anh đã lưu comment ở entry "Câu chuyện giáo dục". Nghề ngành nào cũng có những gian khó lắm khi tưởng mình chịu không nổi anh nhỉ ấy thế nhưng với lòng yêu nghề rồi cũng thành quen.

Phiêu Vân không ở Quy Nhơn anh ạ nhưng Bình Định là nơi tôi được sinh ra... để rồi lớn lên ở một nơi khác. Bình Định với tôi có không ít thắm thiết.

Chúc anh mọi sự như ý.
Thân mến
Phieuvan_Thlangdu

Cảm ơn Phiêu Vân nhiều lắm!
đã ghé lại và commenst cho trang Hoàng Hữu Quyết. Cứ cố gắng lên. nếu Phiêu Vân đã đọc bài KỲ NHÂN VẼ BẰNG MIỆNG TRANG CỦA MÌNH thì mới thấy sự vượt khó hơn lên nửa.
Chúc Phiêu vân phấn chấn nhé! Mình sẽ fghé thăm thường xuyên.

hoanghuuquyet

GỬI TRƯƠNG VĂN KHOA

13. truongvankhoa
09/22 2009 | 10:55

Anh cố gắng lưu trữ ! Nguồn dữ liệu rất quý và cần thiết cho nghề báo. Những câu phỏng vấn tốt đã khai thác được nhiều khía cạnh riêng tư cũng như quan điểm của Trinh Công Sơn và Khánh Ly trong đời sống âm nhạc. Chúc anh vui và gặp nhiều may mắn.

Cảm ơn những suy nghỉ và cảm nhận của Trương Văn Khoa.
Chúc trang blog của truongvankhoa.vnweblogs.con nhiều bài hay như vừa rồi.

phieuvan08

... Với mình làm báo nên gặp nhiều chuyện còn ghê gớm hơn nhiều. Bạn hình như ở Quy Nhơn phải không?
Chúc bạn ngày đầu tuần làm việc hiệu quả.
Chào thân ái!

= = = =

Mến chào anh Hoàng Hữu Quyết!

Cám ơn anh đã lưu comment ở entry "Câu chuyện giáo dục". Nghề ngành nào cũng có những gian khó lắm khi tưởng mình chịu không nổi anh nhỉ ấy thế nhưng với lòng yêu nghề rồi cũng thành quen.

Phiêu Vân không ở Quy Nhơn anh ạ nhưng Bình Định là nơi tôi được sinh ra... để rồi lớn lên ở một nơi khác. Bình Định với tôi có không ít thắm thiết.

Chúc anh mọi sự như ý.
Thân mến
Phieuvan_Thlangdu

truongvankhoa

Anh cố gắng lưu trữ ! Nguồn dữ liệu rất quý và cần thiết cho nghề báo. Những câu phỏng vấn tốt đã khai thác được nhiều khía cạnh riêng tư cũng như quan điểm của Trinh Công Sơn và Khánh Ly trong đời sống âm nhạc. Chúc anh vui và gặp nhiều may mắn.

hoanghuuquyet

Gửi Quỳnh Hương

11. quynhhuong
09/22 2009 | 09:18

Bài thì em đã đọc từ tối hôm qua rồi nhưng bây giờ mới viết comment cho anh đây anh ạ!
Cảm ơn anh vì đã đưa lên đây những tư liệu quý giá này em đọc để hiểu thêm về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn người nhạc sĩ có tài mà em vẫn rất quý trọng.
Em đã đọc phần anh trả lời cho comment của em ở phần trước rồi anh yên tâm vì em vẫn đi tập thể dục đều mỗi sáng nhưng cho dù có không đi em vẫn không sợ bị mập đâu anh ạ vì em thuộc type người mình dây mà đâu có mập được mà lo hihi...
Em chúc anh vui nhiều nghe anh...
Em QH

Đọc trước mà ghi cảm nhận sau . Đó là thể hiện sự trân trọng với tác giả vì để suy ...cho thấm rồi mới viết???
Cảm ơn em đã đọc thường xuyên loạt bài này. Đón đọc kỳ 3 em nhé!
Chúc em có những sáng tác mới. Và những ca khúc hát để trình làng.